ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )
439
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )
عليه السّلام : « وعدهء مؤمن به برادرش نذرى است كه كفّاره بردار نيست ، پس هر كه خلف وعده كند با خداى تعالى خلاف وعده كرده و در معرض دشمنى او قرار گرفته ، و دليلش قول خداى تعالى است : « يا ايُّها الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ . كَبُرَ مَقْتا عِنْدَ الله أنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ » 61 : 2 - 3 . ( صف ، 2 - 3 ) « اى كسانى كه ايمان داريد چرا چيزى مىگوئيد كه نمىكنيد . نزد خدا سخت مبغوض است كه آنچه نمىكنيد بگوئيد » . و رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله فرمود : « چهار چيز است كه در هر كه باشد منافق است و در هر كه يكى از آن خويها باشد بخشى از نفاق در او هست تا وقتى كه آن را رها كند : چون خبر دهد دروغ گويد ، و چون وعده دهد خلف كند ، و چون عهد و قرار نهد مكر نمايد ، و به هنگام مخاصمه و محاكمه راه گناه پيش گيرد » . پس كسى كه وعده دهد و در هنگام وعده دادن قصد خلف و بىوفايى داشته باشد ، يا در آغاز قصد وفا كند ولى بعدا بدون عذر ترك عزم نمايد ، منافق است . و امّا اگر عنوان عذر براى او پيدا شد و به وعده وفا نكرد منافق و گناهكار نيست . و اگر صورت نفاق پيدا كرد ، بهتر آنست كه از صورت نفاق نيز بپرهيزد چنان كه از ذات و واقعيت آن احتراز مىكند ، به اين طريق كه قطعا و جزما وعده ندهد ، بلكه به خواست خدا موكول و معلَّق نمايد يعنى بگويد : اگر خدا بخواهد ، يا سخنى مثل اين . علاج دروغ راه معالجهء دروغ اين است كه نخست در آيات و اخبارى كه در ذم آن وارد شده بينديشد ، تا بداند كه اگر آن را ترك نكند هلاك ابدى گريبانگيرش خواهد شد . سپس به ياد داشته باشد كه هر دروغگوئى از دلها و نظرها مىافتد و كسى به سخن او اعتنا نمىكند ، و چه بسيار كه دروغ گفتن باعث رسوائى نزد مردم مىشود . و از اسباب افتضاح او اين است كه خداى سبحان فراموشى را بر او مسلَّط مىكند ، تا آنجا كه اگر چيزى بگويد گفتهء خود را از ياد مىبرد و خلاف گفتار خود مىگويد و